انتهای بزرگ یا انتهای کوچک

در زمان نگهداری تخم ها باید آنها را در وضعیتی ذخیره نمود که انتهای بزرگ تخم رو به بالا باشد زیرا در غیر این صورت جنین به پوسته تخم (شالاز ( چسبیده و طی زمان تکامل و رشد با مشکلاتی اعم از وضعیت نامناسب سر و عدم دسترسی به کپسول هوا مواجه می گردد. همچنین در دستگاه جوجه کشی (ستر) تخم ها به حالت عمودی با (انتهای بزرگ) رو به بالا قرار گرفته و پس از آن در ۳ روز آخر مانده به هچ به حالت افقی در سینی های هچر قرار خواهند گرفت. در حالت نرمال رشد، جنین در روز ۱۴ شروع به چرخیدن و تغییر وضعیت خود در راستای محور طولی تخم می نماید و در روز ۱۸، نوک جنین رو به کپسول هوا ( انتهای بزرگ تخم) بوده و در زیر بال راست قرار می گیرد. در این هنگام، جنین به داخل پوسته کپسول هوا نفوذ کرده و پس از آن تنفس آغاز می گردد . اما در صورتی که کپسول هوا رو به پایین بوده و تخم با انتهای کوچک رو به بالا در شانه ستر قرار گیرد، تمامی مراحل فوق دچار اختلال شده و اغلب منجر به مرگ جنین یا هچ جوجه هایی ضعیف با مشکلات تنفسی می گردد. زیرا با قرار گرفتن انتهای کوچک تخم رو به بالا، جنین باز هم در راستای محور طولی تخم تغییر وضعیت می دهد. به طوری که سر آن رو به بالا قرار دارد. بدیهی است که در این زمان سر در فضایی خفه قرار گرفته و به دور از کپسول هوا می باشد . از سوی دیگر در روز ۱۸ عمل تنفس با روال نرمال غریزی آغاز شده که نهایتا با فقر هوا (اکسیژن) مواجه می گردد. همچنین باید به خاطر داشت که در صورت کلی درصد هچ تخم های قرار گرفته با انتهای کوچک رو به بالا ۱۲% -۳۰% کمتر از تخم های قرار گرفته با انتهای بزرگ رو به بالا می باشد .

نمودارهای ذیل درصد هچ در وضعیت متفاوت تخم در ۲ گله مجزا را مشخص می نماید.

کندلینگ

در مدت زمان جوجه کشی باید توجه داشت که تمام (۱۰۰%) تخم ها قابل هچ نبوده و تعدادی از آنها بدون نطفه می باشد. لذا حذف تخم های بدون نطفه یا جنین مرده موجب جلوگیری اشغال بی ثمر فضای دستگاه و همچنین موارد حاد آن همانند انفجار تخم می گردد. اما آنچه در این میان حائز اهمیت است، روش تشخیص تخم های هرز بوده که می تواند بواسطه کنلینگ صورت پذیرد

کندلینگ چیست؟ تابش نور بر روی تخم به منظور مشاهده رشد جنین را کندلینگ می نامند. عمل کندلینگ بواسطه دستگاه آن صورت پذیرفته که متشکل از اجزایی همانند مخروطی و لنزهای متمرکزساز نور می باشد. کندلینگ تخم های سفید یا بی رنگ به مراتب سهل و دارای وضوح بیشتری نسبت به تخم های تیره یا لکه دار می باشد. به منظور بررسی یک تخم باید آنرا در فضای تاریک، تحت تابش دستگاه کندلینگ قرار داد. اما در این زمان باید توجه داشت که سرد شدن چند دقیقه ای تخم (کمتر از ۱۰ دقیقه) برای کندلینگ، به آن آسیبی نمی رساند. زیرا در برخی موارد با نگرانی بی جهت، تخم را تحت تابش کندلینگ با حرارت قرار داده که در چنین وضعیتی حتی (F104)=(C40) هم می تواند منجر به مرگ تمام جنین ها گردد. وجود جنین در تخم می تواند براحتی پس از گذشت ۸ تا ۱۲ روز بعد از قرار گرفتن تخم ها در داخل دستگاه جوجه کشی، اثبات گردد. در این زمان جنین در اتهای بزرگ تخم قرار گرفته به طوری که رگهای خونی در زیر پوسته قابل مشاهده می باشد. اما تخم های بدون نطفه نور را براحتی از خود عبور داده و هیچ جسمی در آن دیده نمی شود. جنین مرده اغلب به صورت حلقه یا لکه خون و یا همچنین لکه سیاه خشک شده در میان پوسته مشاهده می گردد. در صورتی که جنین در حال رشد و زنده در انتهای بزرگ تخم همراه با رگهای خونی احاطه شده قابل تشخیص می باشد. پس از مرگ جنین، رگهای خونی محو شده و لکه تیره خشک شده ای در تخم باقی می ماند. در پایان متذکر می گردد که با ثبت موارد غیر معمول از مرگ جنین یا تخم های بی نطفه می توان اقدامات اصلاحی جهت بهبود مراتب آتی فرایند جوجه کشی را اتخاذ نمود .

تاثیر دوره جوجه کشی بر روی کیفیت جوجه

در صورتی که در صد هچ تخم های نطفه دار کمتر از میزان نرمال باشد، می توان عمده علل آن را در فرایند ناموفق و معیوب جوجه کشی (دوره ستر) جویا شد . زیرا تحت دما و رطوبت نامطلوب اکثر جنین های تکامل یافته در حد جوجه نیز، تلف می شوند. اما در این میان نه تنها تخم های هچ نشده درصدی از خسارت چرخه تولید را منجر گردیده بلکه جوجه های هچ شده نیز شرایط دما و رطوبت جنین های مرده را نیز تجربه کرده و ممکن است در هفته اول پرورش یا در دوره رشد با مشکلات ارگانیکی مواجه شوند. به طوری که رشد چنین جوجه هایی درحد مطلوب نبوده و در مراحل آتی نمی توان بعنوان مولد از آنها استفاده نمود . اما بیشترین اثر سوء چنین جوجه هایی متوجه دوره پرورش گوشتی می باشد .

جوجه کشی
جوجه کشی فرایندی است که در آن محتویات تخم همانند سفیده و زرده به جوجه تبدیل می شوند به طوری که هر کدام از عناصر تخم، استخوان بندی و انرژی لازم جهت تشکیل جسم را فراهم می آورند. لذا این مرحله از مهمترین اجزای چرخه تولید پرندگان Game bird بوده و به منظور حصول بهترین نتایج و حداکثر آمار هچ، باید تمام شرایط دستگاه ستر و هچر را به طور ویژه تحت مراقبت و کنترل قرار داد. طی سالهای اخیر با وجود پیشرفت های فراوان و تکنولوژی های نوین در معقوله طراحی دستگاههای جوجه کشی و ساخت انواع تمام اتوماتیک و دیجیتال، چهارچوب کاری اکثر دستگاهها تنها معطوف به کنترل دمای هوا و رطوبت در هر نقطه از محفظه داخلی می باشد. اما آنچه مهم است دمای درون پوسته تخم می باشد که از ارجعیت بالاتری نسبت به دمای هوای اطراف قرار دارد. زیرا دمای درون پوسته روند و سرعت رشد جنین را مشخص می نماید . بعبارت دیگر دمای داخل دستگاه باید در انعکاس با دمای جنین، تنظیم و کنترل گردد. با صرف نظر از کنترل دمای دستگاه، باید توجه داشت که جنین گونه های اصلاح شده حرارت بیشتری را نسبت به نوع اهلی یا طبیعی تولید می کند. دمای درون پوسته به عنوان عاملی تعدیل گر بین حرارت منتشر یافته از جنین و گرمای انتقالی بین پوسته تخم و فضای دستگاه عمل می نماید. تولید گرما از سوی جنین، عاملی ثابت نیست. زیرا چنانکه سابقا ذکر شد، جنین های اصلاح شده و همچنین تخم های بزرگتر گرمای بیشتری تولید می کنند. در ابتدای دوره جوجه کشی تقریبا هیچ حرارتی تولید نمی گردد. اما پس از ۴ روز تشعشعات حرارتی جنین را می توان مشاهده نمود که در حول روز ۱۸ به حداکثر خود می رسد . زمانی که تخم ها در معرض حرارت دستگاه مشابه با حرارت جنین قرار می گیرند انتقال گرما باید به منظور تعدیل تولید حرارت، افزایش یابد. در انتقال گرما، شتاب هوا عاملی تاثیر گذار تلقی می گردد. به طوری که با شتاب زیاد هوا، انتقال گرما افزایش و با شتاب کم هوا، کاهش می یابد. در کنار فاکتورهایی همانند شتاب و دمای هوا، تعریق و حجم گرما نیز تاثیر گذار می باشد .
رشد و کیفیت جوجه
باید در نظر داشت که کنترل هر چه بهتر دمای جنین می تواند تاثیر بسزایی را در افزایش آمار هچ به همراه داشته باشد. به طوری که عمل جذب کیسه زرده و بسته شدن دهانه مقعد با موفقیت صورت پذیرفته و در مراحل آتی همانند هفته اول پرورش از تلفات درپی عفونت های کیسه زرده و مقعد و همچنین عفونت e-coli جلوگیری بعمل می آید. بسیاری از تحقیقات نشان داده است که حتی اختلاف حرارت ۲ درجه F جنین، تاثیری قابل توجه در رشد و ضریب تبدیل گله های گوشتی از ۶ هفتگی به بعد را بجای می گذارد .
تخمین سطح کیفی جوجه
از روشهای رایج و قابل تجدید جهت تخمین سطح کیفی جوجه، مقایسه دوره های متفاوت جوجه کشی و همچنین درصد بازدهی هچر طی اصلاحات انجام شده می باشد . شایان ذکر است که اکثر روشهای سنجش و اندازه گیری معطوف به جوجه های یکروزه بوده و فاکتورهایی همانند سطح ماندگاری، هوشیاری و وضعیت مقعد تحت بررسی قرار گرفته و نتایج آن برای هفته اول پرورش قابل تعمیم می باشد . هرچند موارد فوق درجای خود ارزشمند خواهد بود اما منظور از سطح کیفی جوجه، برانداز واکنش های زیستی و عملکرد پتانسیل آن در مراحل بعدی پرورش بالاخص دوره رشد جهت گله های گوشتی می باشد. رشد و تکامل جنین در ۱۸ – ۱۵ روز دوره جوجه کشی (ستر)، رابطه تنگاتنگی با وضعیت رشد جوجه از سنین ۶ – ۴ هفتگی به بعد دارد. بنابراین می توان اظهار داشت که دوره ستر بر روی مرحله رشد (بویژه پرورش گوشتی) و دوره هچر بر روی ماندگاری جوجه و وضعیت آن در هفته اول پرورش، بیشترین تاثیر را خواهد داشت .

کوکسدیوز چیست؟

کوکسدیوز بیماری است اسهالی و با منشاء انگلی که اغلب گونه پرندگان همانند ماکیان، پرندگان شکاری و کبوترسانان را در بر می گیرد. در اغلب موارد کوکسدیوز در سنین پایین(۱۸-۲ هفته) روی داده و در صورت عدم پیشگیری یا درمان منجر به تلفات شمار زیادی از گونه مربوطه می گردد. پرندگان مبتلا به این بیماری دارای علائمی همانند بی حالی، پرهای ژولیده، بی میلی به حرکت و در اغلب موارد پرهای آغشته به مواد اسهال در نزدیکی مقعد می باشند. همچنین در موارد حاد قطراتی از خون به دلیل عفونت شدید روده از مقعد خارج می گردد .

جراحات
با آزمایش بر روی پرندگان مبتلا به این بیماری می توان مشاهده نمود که چندین ناحیه از روده ها آسیب دیده است. بیماری های از خانواده کوکسدیوز انگلی بوده و نواحی خاصی از روده را تحت عفونت قرار می دهند. از ۹ گونه بیماری های کوکسدیوز، ۳ نوع شایع آن بعنوان بیماری های مزمن مورد نظر می باشند . Eimeria acervulina بر رو ی روده های فوقانی و اثنی عشر تاثیر گذاشته و کانون های سفید ریزی(۰٫۵- ۱٫۰ mm ) را بر روی سطح مخاطی روده بجای می گذارد. در این نوع از کوکسدیوز دیواره روده نیز ضخیم می گردد . E. necatrix ابتدا قسمت میانی روده کوچک را تحت تاثیر قرار می دهد. جراحات این نوع شامل لکه های سفید مجزا در مخاط (schizonts) ، روده های بالونی و محتویات روده ای همانند مخاط های خونی رنگ می باشد . E. tenella اغلب روده کور جوجه ها را عفونی کرده و خونریزی شدید در حفره روده کور با هسته های پنیری که در موارد مزمن تشدید می یابد را منجر می گردد. پرندگانی که دوره کوکسدیوز را پشت سر نهاده باشند، گله ها ی مصون از بیماری های مشابه یا سابق را تشکیل می دهند. با وجود اووسیت های ثابت کوکسدیوز در محیط، ماکیان و جوجه هایی که سابقا به این بیماری مبتلا شده اند، دارای ارگانیسم مقاوم بوده و تحت تاثیر آن قرار نخواهند گرفت .

تشخیص
تشخیص بیماری های کوکسدیوز می تواند با نمونه برداری از جراحات مخاطی روده، به واسطه میکروسکوپ نوری صورت پذیرد . Oocysts و schizonts می تواند با بزرگنمایی ۱۰۰ X مشاهده گردد. همچنین از روش شناورسازی مدفوعی می توان در تشخیص Oocysts کوسدیوز استفاده نمود.

درمان
بیماری کوکسدیوز را می توان به طور موثر با استفاده از داروی امپرولیوم درمان نمود. در صورتی که گله مبتلا به کوکسدیوز با استفاده از آمپرولیوم بهبود یابد، می توان دز آن را کمتر نموده و برای ۱ تا ۲ روز دیگر از آن استفاه نمود. همچنین از دیگر داروهای موثر برای کوکسدیوز، مکمل های سولفا بوده که می توان از سولفا کلوزاین استفاده نمود. اما در این میان نحوه استعمال باید مدنظر قرار گیرد. به طوری که به منظور جلوگیری از مسمومیت و همچنین با توجه به زمان کشتار باید آنها را مصرف نمود .

پیشگیری
در صورتی که محیطی حتی برای یک بارهم میزبان کوکسدیوز بوده، عاری نگه داشتن آن از عامل کوکسدیوز چندان سهل و ساده نمی باشد. لذا سری بعدی جوجه ها را باید در محیطی نگه داشت که حتی المقدور از عامل بیماری کوکسدیوز (انگل کوکسدیوز) ضد عفونی شده باشد. پرورش مولدین و جوجه ها بر روی بستر های شبکه ای (توری پوش) می تواند راهکاری موثر در پیشگیری از این نوع بیماری باشد. از سوی دیگر می توان در جیره غذایی یا آب آشامیدنی از مکمل های ضدکوکسدیوز همچون آمپرولیوم، سالینومایسین یا موننسین استفاده نمود .

زمان ظهور و اهلی شدن بلدرچین در اجتماع بشری را می توان به هزاران سال پیش در مصر باستان رجعت داد. در آن زمان این پرنده وجه ملی داشته و همکنون نقوش آن بر روی دیوارهای اهرام ثلاثه یا سنگ نوشته های هیروگلیف به صورت حکاکی شده مشهود است. همچنین نقوشی از این پرنده بر روی آثار سفالی ۱۶۰۰ سال ق.م در چین بجای مانده است. امروزه بلدرچین کوتورنیکس یا فرعون در تمام نقاط جهان آشنای اذهان بوده و بهره گیری از فوائد آن را می توان به سالها پیش رقم زد. نظر به دستاوردهای حاصله من باب این معقوله و علوم و فنون مرتبط با آن، پرورش این پرنده با سهولت هر چه بیشتر میسر گردیده است . به طوری که با صنعتی شدن پرورش آن سالانه شمار زیادی تخم و مقادیری انبوه از گوشت بلدرچین در سراسر جهان به منظور غنی سازی هر چه بیشتر سبد تغذیه، عرضه می گردد.

از مزایای بارز این پرنده، بلوغ زودرس و سرعت چشم گیر فرایند تکثیر می باشد. بلدرچین های ماده (مولد) تقریبا در ۲ ماهگی یا زمانی کمتر از آن ( بسته به نوع تغذیه و شرایط نگهداری) به بلوغ رسیده و شروع به تخمگذاری می نمایند. با تجربه یک دوره تخمگذاری، مولد ها به طور روزانه به مدت زمان تقریبی ۱۸ تا ۲۴ ماه تحت فرایند تخمگذاری قرار خواهند گرفت. همچنین یک مولد با مصرف تقریبا ۴۰۰ گرم خوراک، تعداد ۱۴ تا ۱۶ عدد تخم را تولید می نماید. بخش اعظمی از جیره غذایی ماده ها را پروتئین و کلسیم تشکیل می دهد . پروتئین به منظور افزایش آمار و حجم تخم و کلسیم به منظور پایداری هر چه بیشتر دوره تخم گذاری و پوسته سالم تخم. تخم بلدرچین از نظر صورت ظاهر و اندازه شبیه سایر همنوعان همانند کبک یا سایر نژاد های بلدرچین همانند بابوایت و کالیفرنیا می باشد. اما در مورد نرها باید چنین افزود که مورد پرورش آنها گوشتی بوده و در عرض ۶ تا ۸ هفته به وزن کامل خود خواهند رسید . رشد نرها تا سن بلوغ متضمن مصرف تقریبی ۱۷۰ گرم خوراک در هر هفته می باشد . جیره غذایی بلدرچین های نر (گوشتی) باید شامل کربوهیدرات و پروتئین باشد . نظر به اینکه بلدرچین پرنده ای کوچک جثه و آرام بوده لذا فرایند پرورش آن به مراتب سهل تر از سایر گونه ماکیان بوده و با هر امکانات موجود در ساده ترین شکل می توان آنها را پرورش داد. نسبت جفتگیری بلدرچین ها ۳ به ۱ (سه ماده و یک نر) بوده که به منظور جلوگیری از نزاع گله و تلفات احتمالی آن، یک نر را با سه ماده در هر قفس نگهداری می کنند. اما در صورتی که مولدها در بستر پرورش یابند، به منظور جلوگیری از نزاع باید ماده های بیشتری را افزود .

جهت شروع پرورش بلدرچین، ساده ترین راه، خرید تخم نطفه دار یا تهیه گله مولد می باشد. به طوری که در هر دو گزینه، جوجه توسط متصدی تولید گردد . زیرا با تولید مستقیم جوجه می توان از یک سو از صحت جسم و شرایط سلامتی آن اطمینان حاصل نمود و از سوی دیگر با اقدامات و مسائل لابلای مرحله پرورش جوجه آشنا شده و تجربه ای سودمند را برای دوره های آتی کسب نمود. گله مولد بلدرچین باید دارای ویژگی های بارزی همانند ذیل باشد
تولید شده از یک لاین مادر اولیه ( در حد F1 که منظور از آن درجه خلوص خون گله می باشد .
۲- گله باید از نژاد کوتورنیکس (فرعون) باشد، به طوری که از سایر نژاد های موجود بازدهی بهتری دارد .
۳- راندمان تخم گذاری گله
۴- وزن گیری گله گوشتی پس از یک دوره پرورش
در گله های مولد به منظور حصول بهترین درصد تخمگذاری و متعاقبا نطفه داری آن، روزانه ۱۴ تا ۱۶ ساعت نوردهی اعمال شده که شدت آن در حد روشنایی معمول روز یا کمتر می باشد. با توجه به اینکه گله مولد دارای عمر مفید قریب به۱۰-۸ ماه می باشد، لذا پس از آن باید گله تازه نفس و جوان را جایگزین نمود. در این راستا برای تشخیص عمر گله و همچنین عدم اختلاط آن با سایر گله ها، می توان بال یا پا را با نواری شماره دار علامت گذاری نمود. درصد پروتئین تخم گذار ۲۴% و گوشتی ۲۶% – ۲۸% می باشد. جهت کسب بهترین درصد تخمگذاری، درصد کلسیم ۳% یا کمی افزون تر (بسته به سن گله ) را می توان درنظر داشت

جوجه کشی

ضد عفونی تخم های مورد نظر برای جوجه کشی، سطح کیفی و همچنین تعداد جوجه های هچ شده را تعیین می نماید. به منظور افزایش تخم های تمییز و قابل هچ، باید هر روز ۵-۳ مرتبه تخم ها را از آشیانه جمع آوری نمود. از ویژگی های تخم های مناسب برای جوجه کشی می توان به تمییزی، عدم آسیب دیدگی پوسته، اندازه نسبتا درشت و همچنین دارای پوسته با کیفیت اشاره نمود. رشد جنین در دمای نزدیک به ۷۵ درجه F‌ آغاز می گردد. به منظور جلوگیری از رشد زود هنگام و همچنین ضعیف ماندن جنین، تخم های گذاشته شده در آشیانه را باید طی زمانی کوتاه به اتاق ذخیره برده و خنک نمود. زیرا در غیر این صورت با شروع رشد جنین در دمای بستر و انتقال آن به اتاق نگهداری، درصد هچ ضعیف یا مرگ جنین روی می دهد. تخم ها را باید تحت دمای ۶۰-۵۵ درجه F و رطوبت نسبی ۷۰ % ذخیره و نگهداری نمود. تخم بلدرچین را تا یک هفته می توان ذخیره نمود و در صورت نگهداری تخم برای مدت زمانی بیشتر از آن، درصد هچ جوجه ها کاهش می یابد. در صورت انتقال ناگهانی تخم ها از اتاق نگهداری به داخل دستگاه، عمل تعریق روی داده که موجب رشد و تکثیر باکتری بر روی پوسته و نفوذ آن به داخل تخم می گردد. لذا قبل از قرار دادن تخم ها در داخل دستگاه، باید برای مدت زمانی قریب به ۴۰-۳۰ دقیقه آنها را با جریان کافی هوا به طور تدریجی گرم نمود .
از قرار دادن تخم های سوراخ یا شکسته (هرچند جزئی) در داخل دستگاه به منظور جوجه کشی باید خودداری نمود. زیرا این تخم ها پس از گذشت مدت زمانی در اثر ایجاد گاز که عامل آن باکتری بوده منفجر شده و در نتیجه مواد زاید و عفونی آن به سایر تخم ها سرایت می کند به طوری که می تواند به داخل پوسته آنها نفوذ کرده و موجب مرگ جین گردد .

عوامل موثر بر درصد هچ

به منظور جوجه کشی و جوجه گیری موفق، پاره ای از عوامل همانند دما، رطوبت، چرخش تخم، تهویه و گندزدایی را باید کنترل نمود. در این میان دما، رطوبت و چرخش تخم ها از مهمترین فاکتورهای موثر بر تخم و جوجه حاصله آن می باشند . دما و رطوبت در زمان جوجه کشی ۹۹/۵ F و ۶۰% نسبی می باشد. باید توجه داشت که نوسانات دما موجب کاهش یا افزایش وره جوجه کشی که ۱۸ روز است می گردد . در روز ۲۱ تخم ها را از ستر به هچر انتقال داده و رطوبت به ۷۰-۶۸% نسبی افزایش می یابد. زیرا پوسته تخم نمناک شده و جوجه ها براحتی از آن خارج می شوند. در طول دوره جوجه کشی باید تخم ها را به طور مرتب چرخاند. زیرا در غیر این صورت جوجه به غشاء پوسته چسبیده و نهایتا در اثر پارگی شالاز، خفگی جنین روی می دهد. اما در ۳ روز آخر مانده به هچ چرخاندن تخم ها الزامی نمی باشد. انجام عمل کندلینگ بر روی تعدادی از تخم ها در روز ۱۰-۷ می تواند اطلاعاتی مفید من باب وضعیت هچ و مسائل ناشی از آن را عاید شود . علل عمده تخم های بی نطفه را می توان در عوامل زیر خلاصه نمود .
۱- نسبت نامناسب نر و ماده
۲- مشکلات پا در نرها که موجب عدم جفتگیری ایده آل می گردد .
۳- دمای بیش از حد که موجب کاهش عمل جفتگیری می گردد .
۴- نوردهی نامناسب. باید توجه داشت که پس از شروع دوره تخمگذاری، ساعات یا شدت نور روزانه بلدرچین ها نباید کاهش یابد زیرا با کاهش ساعات یا شدت نور، بلدرچین ها سریعا عکس العمل نشان داده و ظرف مدت کوتاهی آمار تخم شدیدا کاهش می یابد .

در ابتدا باید توجه داشت که هرچند تجربه های حاصله طی چندین سال پرورش در جای خود مفید و موثر خواهد بود، اما همیشه ممکن است با مواردی متفاوت از قبل روبه رو شویم. چنانکه کسب موفقیت طی یک دوره پرورش بمعنی عاری از مشکل بودن سایر دوره ها و مراحل نخواهد بود. اما پیشگیری قبل از درمان توصیه ای است بسیار ارزنده که می تواند بعنوان عاملی بازدارنده در بروز هرگونه مشکل و رویداد مدنظر قرار گیرد .

فضای پرورش:

بستر پرورش باید حتی المقدور سر پوشیده و دارای کف بتنی باشد. اما برای جوجه ها یا گله های محدود، کف چوبی هم مناسب به نظر رسیده که متضمن شرایطی نظیر کیفیت چوب و فواصل تمییز کاری کف آن می باشد. در صورتی که قبلا در بستر ماکیانی از قبیل مرغ یا بوقلمون نگهداری می شده، باید کاملا کف بستر را از هرگونه مواد ضایعاتی و کود زدوده و گندزدایی نمود. به هر حال پس از هر نوبت پرورش باید سالن را تمییز و ضدعفونی نموده و چند روزی قبل از جایگزین جوجه های جدید، دمای آنرا به حد مطلوب رسانده و بستر را خشک و بدون رطوبت نگه داشت. زیرا بستر خیس یا مرطوب استارت شیوع بیماریهایی نظیر کوکسدیوز بوده که درمان آن چندان سهل نمی باشد .

منابع گرما زا:

برای جوجه های ۱-۳۰ روزه می توان از منابع گرمازا نظیر لامپ یا هیتر های آویزان استفاده نمود.برای مثال از لامپ های حرارتی ۲۵۰ وات می توان برای ۲۵۰ جوجه استفاده نمود. اما گزینه ایده آل آن است که از لامپ های حرارتی پشت جیوه ای قرمز استفاده نمود. زیرا از مزیت هایی همانند مصرف کمتر برق(۶۰ وات)، نور قرمز(ضد قارچ و باکتری) وهمچنین گرمای بیشتری برخوردار است. به منظور تنظیم فاصله منابع گرمازا تا کف سالن، باید وضعیت جوجه ها را بررسی نمود. به طوری که اگر جوجه ها در زیر منبع حرارتی تجمع کرده باید فاصله را کاهش‌ (افزایش دما) و در صورتی که به اطراف پراکنده شده، باید آنرا افزایش داد (کاهش دما). در اغلب موارد مشکلات ناشی از سرما بوده اما باید توجه داشت که گرمای بیش از حد موجب خشکی عضلات جوجه ها و مرگ زودرس آنها می گردد. در صورت استفاده از لامپ های حرارتی باید در نظر داشت چنانچه هر یک از لامپ ها سوخته باشد یا اتصالی در مدار آنها ایجاد گردد، منجر به افت دما گردیده که در مواقع بحرانی جوجه ها روی هم ریخته و درصدی از تلفات بعلت خفگی را در پی خواهد داشت .

گارد یا محافظ جوجه ها:

این مبحث تنها مربوط به جوجه های ۱-۱۰ روزه می باشد. به طوری که باید با ایجاد گارد از جنس توری یا سایر وسایل همانند مقوا یا بلوک سفال، جوجه ها را در نزدیک منبع حرارتی نگه داشت. این عمل باید تا زمانی ادامه یابد که جوجه ها به طور کامل با فضا آشنا شده و در صورت رها شدن از داخل محفظه گارد، قادر به پیدا کردن منبع حرارتی باشند. ارتفاع گارد باید قریب به ۳۰ سانتیمتر و شکل آن به صورت مدور باشد به طوری که ۴ گوشه بستر که محل اصلی جمع شدن جوجه ها می باشد حذف گردد. گارد (محافظ ) را باید زمانی برداشت که جوجه ها قادر به پریدن از روی آن بوده که اغلب در ۱۰ روزگی به بعد می باشد. فضای گارد را باید همیشه تمییز نگه داشت و از خیس شدن یا کثیفی بیش از حد آن جلوگیری نمود

ظروف آبخوری و دانخوری:

ظروف آبخوری و دانخوری، حتی الامکان باید از جنس پلاستیک باشد زیرا در برابر خمیدگی یا شکستگی مقاوم بوده و به سهولت می توان آنرا تمییز نمود . ظروف دانخوری جوجه ها در چند روز اول باید پهن و سینی مانند باشد تا براحتی بتوانند به خوراک دسترسی داشته و همچنین پنجه های خود را با به هم زدن دان تقویت نمایند. اما با بالا رفتن سن جوجه ها باید از ظرف کشیده و دهن باریک جهت جلوگیری از ضایعات و هرز رفتن خوراک استفاده نمود. در کنار ظروف دانخوری، برای هر ۵۰ جوجه باید ۲ تا ۳ ظرف آبخوری را تعبیه نمود .

تغذیه:

خوراک مصرفی در دوره پرورش، بخش اعظمی از هزینه های این دوره را شامل می شود. لذا ترکیب و چگونگی تهیه آن بسیار حائز اهمیت است. باید توجه داشت که هرگز از خوراک سایر ماکیان بالاخص مرغ استفاده نگردد. دان مورد استفاده جوجه قرقاول ها باید دارای ۲۸% پروتئین و در سنین بالغ ۲۴% باشد. همچنین از تازه بودن و ترکیب ایده آل دان باید اطمینان حاصل نمود. زیرا اثر مطلوب اکثر مواد معدنی و ویتامین های موجود در خوراک پس از مدتی طولانی از بین رفته و فاقد ارزش غذایی می باشد. گندم، سویا و ذرت از ترکیبات اصلی خوراک قرقاول می باشد .

دارو و درمان:

بهترین اقدامات درمانی برای دوره های پرورش، اعمال مدیریت صحیح می باشد . به طوری که غذای مطلوب و آب تازه بهترین ر‍‍ژیم درمانی برای حصول نتایج ایده آل خواهد بود. از آنجایی که ۸۰% خون را آب تشکیل می دهد، لذا می توان در نظر داشت که آب مصرفی چه تاثیری را در پی خواهد داشت. آب مصرفی گله هر صبح و هر شب باید تعویض و ظروف آن هر ۲ روز یکبار تمییز و ضدعفونی گردد . در صورت اصرار به مصرف محلول های درمانی، می توان از مخلوط ویتامین الکترولیت استفاده نمود .

کنیبالیسم (همخواری):

مسئله کنیبالیسم یا پرکنی در بین ماکیان پرورشی رایج و معمول تلقی گردیده که آنرا می توان با توجه به ۲ نکته تحت کنترل قرار داد. محرک اولیه عمل پرکنی (همخواری) و مراتب حاد آن شلوغی گله یا فضای کوچک و نامناسب بستر می باشد. همچنین نور شدید، تهویه نامطلوب و فقر پاره ای از مواد تغذیه همچون نمک می تواند عاملی جهت شیوع کنیبالیسم تلقی گردد. در صورت شیوع کنیبالیسم باید آنرا سریعا در مراحل آغازین متوقف نمود که در غیر این صورت، کنترل آن دیگر میسر نخواهد بود. هنگام مشاهده عامل کنیبالیسم باید نور بستر را با پوشاندن پنجره ها و منافذ درب ها، کم و تاریک تر نمود. به حدی که تنها قادر به تشخیص و یافتن ظروف آب و غذا باشند. همچنین در صورت امکان باید بستر را گسترش داده یا تعدادی از گله را به مکانی دیگر انتقال داد. چنانچه هریک از راهکارهای فوق موثر واقع نگردد، باید گله را نوک چینی نمود. این عمل بسیار حساس بوده و تبحر خاص خود را می طلبد. به طوری که تنها باید نوک بالا را تا قسمت استخوانی قطع نمود. در صورتی که پس از نوک چینی، خونریزی مشاهده گردد، می توان از نیترات نقره به منظور جلوگیری از آن استفاده نمود. اما در مبحث کنیبالیسم بهترین راهکار جلوگیری از بروز آن می باشد که بدین منظور باید به طور متناوب گله را چک نمود. با توجه به اینکه کنیبالیسم از قسمت پشت شایع است، لذا از ۱۵ روزگی به بعد باید هر چند روز یکبار تعدادی از گله را جدا نموده و وضعیت پرهای پشت آنها را بررسی نمود .

انتخاب تخم برای جوجه کشی

به منظور انتخاب بهترین تخم ها جهت جوجه گیری باید به مشخصاتی از گله تخمگذار توجه داشت که در ذیل بیان می گردد .
- روند توسعه نرمال گله و همچنین حصول اطمینان از شرایط بهداشت و سلامت کامل آن .
- سازگار با شرایط جفتگیری (جفت نر انتخاب شده) و تولید تخم با درصد بالای نطفه داری
- عدم اختلال در فرایند جفتگیری
- تغذیه شده با جیره مناسب گله مولد
- عدم همخونی گله به طوری که در حد (F1) باشد .
- از ذخیره و نگهداری تخم های بیش از حد درشت یا ریز باید خودداری نمود زیرا تخم های بیش از حد درشت درصد هچ پایین را داشته و تخم های ریز نیز جوجه هایی با جثه ضعیف و کوچک را به بار می آورد .
- از ذخیره و نگهداری تخم های با پوسته نازک یا ترک خورده باید خودداری نمود. زیرا اینگونه تخم ها رطوبت مورد نیاز جهت رشد جنین را به سختی در خود نگه داشته و از سوی دیگر احتمال وقوع بیماریهای ارگانیسمی در تخم های ترک خورده افزایش می یابد .
از قراردادن تخم های با شکل غیر معمول در دستگاه باید خودداری و تنها از تخم های تمییز و سالم برای جوجه کشی استفاده نمود. شستن تخم ها یا تمییز کردن آنها با پارچه مرطوب توصیه نمی گردد زیرا با شستن تخم پوشش محافظ آن از بین رفته و منافذی برای ورود انواع باکتری که عامل بیماریهای ارگانیسمی بوده، ایجاد می گردد .

ذخیره و مراقبت از تخم

در بسیاری از موارد، توجهات تنها معطوف به دوره جوجه کشی بوده و مراقبت خاصی از تخم های ذخیره شده برای قرار گرفتن در دستگاه بعمل نمی آید. در حالی که مدت زمان ذخیره و نگهداری بیشتر از زمان جوجه کشی حائز اهمیت می باشد. زیرا حتی در این زمان نطفه تخم بعنوان یک جنین، زنده و در حال زیست بوده و هرگونه غفلت و عدم رعایت نکات مربوطه موجب هچ ناموفق و یا مشکلاتی اعم از مرگ جنین یا نقص عضو و مشکلات ارگانیسمی می گردد. لذا در مدت زمان نگهداری تخم ها باید نکات زیر را مد نظر قرار داد .
- تخم ها را باید حداقل روزی ۳ بار جمع آوری نمود. اما در صورتی که دمای روز به بالای ۸۵ F رسیده، باید دفعات جمع آوری را به ۵ مرتبه افزایش داد . تخم ها را به طور کلی ۲ تا ۳ دفعه در صبح و ۱ تا ۲ دفعه در بعد از ظهر جمع آوری نمایید .
- تخم های دارای آلودگی اندک همانند لکه خون روی پوسته، ذرات کود چسبیده یا گرد و غبار بستر را می توان با ساب زنی توسط کاغذ سنباده نرم برای زمان جوجه کشی ذخیره و آماده نمود .
- تخم ها را باید در شرایط مرطوب و خنک ( دمای ۱۵ – ۱۴) (رطوبت ۷۵ – ۷۳ درصد) نگهداری نمود .
- تخم را باید به حالتی در شانه های ذخیره قرار داد که انتهای کوچک تخم رو به پایین باشد .
- در صورت ذخیره تخم ها برای مدت زمانی بیشتر از ۶-۵ روز، باید آنها را روزی ۲-۱ بار چرخاند و وضعیت آنها را بررسی نمود. بهترین زمان برای نگهداری تخم ها ۸-۷ روز بوده و حداکثر تلرانس آن ۱۲-۱۱ روز بوده که توصیه نمی گردد. زیرا با گذشت زمانی بیشتر از آن، درصد هچ تخم ها افت می نماید . هنگام انتقال تخم ها از اتاق ذخیره به دستگاه، باید اندکی تامل نمود تا دمای تخم ها که تقریبا ۱۵ درجه می باشد با دمای معمول هوا منطبق گردد . زیرا در غیر این صورت، انتقال ناگهانی تخم ها از محفظه ذخیره به دستگاه باعث افزایش شدید دما شده که موجب کندانس رطویت و وارد آمدن شوک خسارت باری به تخم ها می گردد .

دستگاه جوجه کشی

برای واحد های بزرگ می توان دستگاه ستر و هچر را به صورت مجزا در نظر داشت و در مورد واحد های مبتدی یا دارای ظرفیت محدود می توان از یک دستگاه جوجه کشی دارای شانه های ستر وسبد های هچر استفاده نمود. به طوری که بعد از ۲۱ روز تخم ها از شانه های ستر برداشته شده، به سبد هچر انتقال یافته و در داخل دستگاه قرار می گیرد. اما آنچه در این میان حائز اهمیت است محل استقرار دستگاه در فضای مسقف و بسته بوده که دارای سیستم تهویه مطلوب جهت فراهم آوردن هوای تازه می باشد. در کنار تهویه نامطلوب، چرخش تخم و گندزدایی دستگاه و تخم ها، اغلب مشکلاتی که در زمان هچ روی می دهد ناشی از بی دقتی در کنترل دما و رطوبت دستگاه می باشد. به طوری که دما و رطوبت بیش از حد کم یا زیاد طی فاصله زمانی خاصی در رشد و وضعیت زیستی جنین تاثیر گذاشته و می تواند مشکلاتی نظیر مرگ جنین، ضعف یا خروج سخت جوجه از تخم را به بار آورد. در دستگاههای تمام اتوماتیک که دارای فن جریان هوا می باشد، بهترین دما تا ۲۱ روز۹/۹۸ F با تلرانس ۵/۰ F می باشد. باید در نظر داشت که گرمای بیش از حد دستگاه یا موجب مرگ جنین در اثر تبخیر زود هنگام رطوبت شده یا تولد زودرس جوجه ها پیش از زمان مقرر را باعث می گردد .

در مورد رطوبت دستگاه، تا روز ۲۱ باید آنرا روی ۶۰-۵۸% رطوبت نسبی یا ۸۶-۸۴% F قرار داده و در ۳ روز آخر آنرا تا ۶۸% نسبی یا (۹۰ F ) افزایش داد. باید توجه داشت که میزان تهویه در روز های آخر جوجه کشی و نیز در زمان هچ افزایش یابد. تنظیم شرایط تهویه بدین دلیل حائز اهمیت است که اکسیژن از روزنه های تخم وارد شده و از سوی دیگر دی اکسید کربن به همین روش از تخم خارج می گردد. لذا با افزایش حجم و رشد جنین باید به میزان تهویه افزود تا اکسیژن بیشتری به جوجه برسد .