انتهای بزرگ یا انتهای کوچک

در زمان نگهداری تخم ها باید آنها را در وضعیتی ذخیره نمود که انتهای بزرگ تخم رو به بالا باشد زیرا در غیر این صورت جنین به پوسته تخم (شالاز ( چسبیده و طی زمان تکامل و رشد با مشکلاتی اعم از وضعیت نامناسب سر و عدم دسترسی به کپسول هوا مواجه می گردد. همچنین در دستگاه جوجه کشی (ستر) تخم ها به حالت عمودی با (انتهای بزرگ) رو به بالا قرار گرفته و پس از آن در ۳ روز آخر مانده به هچ به حالت افقی در سینی های هچر قرار خواهند گرفت. در حالت نرمال رشد، جنین در روز ۱۴ شروع به چرخیدن و تغییر وضعیت خود در راستای محور طولی تخم می نماید و در روز ۱۸، نوک جنین رو به کپسول هوا ( انتهای بزرگ تخم) بوده و در زیر بال راست قرار می گیرد. در این هنگام، جنین به داخل پوسته کپسول هوا نفوذ کرده و پس از آن تنفس آغاز می گردد . اما در صورتی که کپسول هوا رو به پایین بوده و تخم با انتهای کوچک رو به بالا در شانه ستر قرار گیرد، تمامی مراحل فوق دچار اختلال شده و اغلب منجر به مرگ جنین یا هچ جوجه هایی ضعیف با مشکلات تنفسی می گردد. زیرا با قرار گرفتن انتهای کوچک تخم رو به بالا، جنین باز هم در راستای محور طولی تخم تغییر وضعیت می دهد. به طوری که سر آن رو به بالا قرار دارد. بدیهی است که در این زمان سر در فضایی خفه قرار گرفته و به دور از کپسول هوا می باشد . از سوی دیگر در روز ۱۸ عمل تنفس با روال نرمال غریزی آغاز شده که نهایتا با فقر هوا (اکسیژن) مواجه می گردد. همچنین باید به خاطر داشت که در صورت کلی درصد هچ تخم های قرار گرفته با انتهای کوچک رو به بالا ۱۲% -۳۰% کمتر از تخم های قرار گرفته با انتهای بزرگ رو به بالا می باشد .

نمودارهای ذیل درصد هچ در وضعیت متفاوت تخم در ۲ گله مجزا را مشخص می نماید.

کندلینگ

در مدت زمان جوجه کشی باید توجه داشت که تمام (۱۰۰%) تخم ها قابل هچ نبوده و تعدادی از آنها بدون نطفه می باشد. لذا حذف تخم های بدون نطفه یا جنین مرده موجب جلوگیری اشغال بی ثمر فضای دستگاه و همچنین موارد حاد آن همانند انفجار تخم می گردد. اما آنچه در این میان حائز اهمیت است، روش تشخیص تخم های هرز بوده که می تواند بواسطه کنلینگ صورت پذیرد

کندلینگ چیست؟ تابش نور بر روی تخم به منظور مشاهده رشد جنین را کندلینگ می نامند. عمل کندلینگ بواسطه دستگاه آن صورت پذیرفته که متشکل از اجزایی همانند مخروطی و لنزهای متمرکزساز نور می باشد. کندلینگ تخم های سفید یا بی رنگ به مراتب سهل و دارای وضوح بیشتری نسبت به تخم های تیره یا لکه دار می باشد. به منظور بررسی یک تخم باید آنرا در فضای تاریک، تحت تابش دستگاه کندلینگ قرار داد. اما در این زمان باید توجه داشت که سرد شدن چند دقیقه ای تخم (کمتر از ۱۰ دقیقه) برای کندلینگ، به آن آسیبی نمی رساند. زیرا در برخی موارد با نگرانی بی جهت، تخم را تحت تابش کندلینگ با حرارت قرار داده که در چنین وضعیتی حتی (F104)=(C40) هم می تواند منجر به مرگ تمام جنین ها گردد. وجود جنین در تخم می تواند براحتی پس از گذشت ۸ تا ۱۲ روز بعد از قرار گرفتن تخم ها در داخل دستگاه جوجه کشی، اثبات گردد. در این زمان جنین در اتهای بزرگ تخم قرار گرفته به طوری که رگهای خونی در زیر پوسته قابل مشاهده می باشد. اما تخم های بدون نطفه نور را براحتی از خود عبور داده و هیچ جسمی در آن دیده نمی شود. جنین مرده اغلب به صورت حلقه یا لکه خون و یا همچنین لکه سیاه خشک شده در میان پوسته مشاهده می گردد. در صورتی که جنین در حال رشد و زنده در انتهای بزرگ تخم همراه با رگهای خونی احاطه شده قابل تشخیص می باشد. پس از مرگ جنین، رگهای خونی محو شده و لکه تیره خشک شده ای در تخم باقی می ماند. در پایان متذکر می گردد که با ثبت موارد غیر معمول از مرگ جنین یا تخم های بی نطفه می توان اقدامات اصلاحی جهت بهبود مراتب آتی فرایند جوجه کشی را اتخاذ نمود .

تاثیر دوره جوجه کشی بر روی کیفیت جوجه

در صورتی که در صد هچ تخم های نطفه دار کمتر از میزان نرمال باشد، می توان عمده علل آن را در فرایند ناموفق و معیوب جوجه کشی (دوره ستر) جویا شد . زیرا تحت دما و رطوبت نامطلوب اکثر جنین های تکامل یافته در حد جوجه نیز، تلف می شوند. اما در این میان نه تنها تخم های هچ نشده درصدی از خسارت چرخه تولید را منجر گردیده بلکه جوجه های هچ شده نیز شرایط دما و رطوبت جنین های مرده را نیز تجربه کرده و ممکن است در هفته اول پرورش یا در دوره رشد با مشکلات ارگانیکی مواجه شوند. به طوری که رشد چنین جوجه هایی درحد مطلوب نبوده و در مراحل آتی نمی توان بعنوان مولد از آنها استفاده نمود . اما بیشترین اثر سوء چنین جوجه هایی متوجه دوره پرورش گوشتی می باشد .

جوجه کشی
جوجه کشی فرایندی است که در آن محتویات تخم همانند سفیده و زرده به جوجه تبدیل می شوند به طوری که هر کدام از عناصر تخم، استخوان بندی و انرژی لازم جهت تشکیل جسم را فراهم می آورند. لذا این مرحله از مهمترین اجزای چرخه تولید پرندگان Game bird بوده و به منظور حصول بهترین نتایج و حداکثر آمار هچ، باید تمام شرایط دستگاه ستر و هچر را به طور ویژه تحت مراقبت و کنترل قرار داد. طی سالهای اخیر با وجود پیشرفت های فراوان و تکنولوژی های نوین در معقوله طراحی دستگاههای جوجه کشی و ساخت انواع تمام اتوماتیک و دیجیتال، چهارچوب کاری اکثر دستگاهها تنها معطوف به کنترل دمای هوا و رطوبت در هر نقطه از محفظه داخلی می باشد. اما آنچه مهم است دمای درون پوسته تخم می باشد که از ارجعیت بالاتری نسبت به دمای هوای اطراف قرار دارد. زیرا دمای درون پوسته روند و سرعت رشد جنین را مشخص می نماید . بعبارت دیگر دمای داخل دستگاه باید در انعکاس با دمای جنین، تنظیم و کنترل گردد. با صرف نظر از کنترل دمای دستگاه، باید توجه داشت که جنین گونه های اصلاح شده حرارت بیشتری را نسبت به نوع اهلی یا طبیعی تولید می کند. دمای درون پوسته به عنوان عاملی تعدیل گر بین حرارت منتشر یافته از جنین و گرمای انتقالی بین پوسته تخم و فضای دستگاه عمل می نماید. تولید گرما از سوی جنین، عاملی ثابت نیست. زیرا چنانکه سابقا ذکر شد، جنین های اصلاح شده و همچنین تخم های بزرگتر گرمای بیشتری تولید می کنند. در ابتدای دوره جوجه کشی تقریبا هیچ حرارتی تولید نمی گردد. اما پس از ۴ روز تشعشعات حرارتی جنین را می توان مشاهده نمود که در حول روز ۱۸ به حداکثر خود می رسد . زمانی که تخم ها در معرض حرارت دستگاه مشابه با حرارت جنین قرار می گیرند انتقال گرما باید به منظور تعدیل تولید حرارت، افزایش یابد. در انتقال گرما، شتاب هوا عاملی تاثیر گذار تلقی می گردد. به طوری که با شتاب زیاد هوا، انتقال گرما افزایش و با شتاب کم هوا، کاهش می یابد. در کنار فاکتورهایی همانند شتاب و دمای هوا، تعریق و حجم گرما نیز تاثیر گذار می باشد .
رشد و کیفیت جوجه
باید در نظر داشت که کنترل هر چه بهتر دمای جنین می تواند تاثیر بسزایی را در افزایش آمار هچ به همراه داشته باشد. به طوری که عمل جذب کیسه زرده و بسته شدن دهانه مقعد با موفقیت صورت پذیرفته و در مراحل آتی همانند هفته اول پرورش از تلفات درپی عفونت های کیسه زرده و مقعد و همچنین عفونت e-coli جلوگیری بعمل می آید. بسیاری از تحقیقات نشان داده است که حتی اختلاف حرارت ۲ درجه F جنین، تاثیری قابل توجه در رشد و ضریب تبدیل گله های گوشتی از ۶ هفتگی به بعد را بجای می گذارد .
تخمین سطح کیفی جوجه
از روشهای رایج و قابل تجدید جهت تخمین سطح کیفی جوجه، مقایسه دوره های متفاوت جوجه کشی و همچنین درصد بازدهی هچر طی اصلاحات انجام شده می باشد . شایان ذکر است که اکثر روشهای سنجش و اندازه گیری معطوف به جوجه های یکروزه بوده و فاکتورهایی همانند سطح ماندگاری، هوشیاری و وضعیت مقعد تحت بررسی قرار گرفته و نتایج آن برای هفته اول پرورش قابل تعمیم می باشد . هرچند موارد فوق درجای خود ارزشمند خواهد بود اما منظور از سطح کیفی جوجه، برانداز واکنش های زیستی و عملکرد پتانسیل آن در مراحل بعدی پرورش بالاخص دوره رشد جهت گله های گوشتی می باشد. رشد و تکامل جنین در ۱۸ – ۱۵ روز دوره جوجه کشی (ستر)، رابطه تنگاتنگی با وضعیت رشد جوجه از سنین ۶ – ۴ هفتگی به بعد دارد. بنابراین می توان اظهار داشت که دوره ستر بر روی مرحله رشد (بویژه پرورش گوشتی) و دوره هچر بر روی ماندگاری جوجه و وضعیت آن در هفته اول پرورش، بیشترین تاثیر را خواهد داشت .